Επιστολές γνωστών ποιητών και πεζογράφων, ίσως και κριτικών, στον Τόλη Νικηφόρου και επιστολές του ίδιου κατά τον μισό σχεδόν αιώνα της λογοτεχνικής πορείας του ως τώρα. Ακόμη, αναγγελίες εκδηλώσεων, περιγραφές, ανέκδοτα, στιγμιότυπα, ό,τι μπορεί να ενδιαφέρει τον αναγνώστη της λογοτεχνίας κατά τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα.


Πέμπτη, 9 Μαΐου 2013

Ποιος είναι; Τόλης Νικηφόρου; τρέχα γύρευε ! ...

      
                                                                            

2.7.77

      Φίλε κύριε Τόλη Νικηφόρου,

είναι σκληρή και  βέβαιη  δοκιμασία της ποιότητας κάποιων γραφτών το να καταφέρνουν αυτό που κατάφεραν σήμερα σε μένα τα δικά σου του Αλμπατζάλ.  Συγκεκριμένα, είχα τα χειρότερο κέφι του κόσμου, αηδιασμένος από αισθήματα διάλυσης, αποσύνθεσης, σήψης, αποφοράς ανυπόφορης αυτού του θανάσιμου κόσμου γύρα μας – και μαζί βαρύ κεφάλι (και κακός καιρός συνάμα, συννεφιά) – κ’ είπα, βέβαιος πως θα χάλαγα περσότερο μ’ αυτά το κέφι μου, αλλά έτσι αυτοσαδιστικά που φερνόμαστε καμμιά φορά στον «κακό» εαυτό μας, να διαβάσω καμπόσα απ’ τα «για διάβασμα» βιβλία, ποιητικά και άλλα, που μου στέλνουν όσοι γράφουν, κ’ είναι, όπως καταλαβαίνεις, τα συντριπτικά περσότερα πάντα για πέταμα, κι άντε να τα διαβάζηςς τώρα αυτά τ’ ασύστατα και με τόσο κακό κέφι ! Κι αφού «καθάρισα» 5-6 έτσι ανάξια ψευτοποιητικά και κενά πεζά, έπεσα τυχαία στο δικό σου, και στο ξώφυλλο που δεν λέει πολλά πράγματα – «ου, τώρα!» λέω, «τι τρίχες θα λέη τώρα και τούτος ! ποιος είναι; Τόλης Νικηφόρου; τρέχα γύρευε ! …» Και να που σε μιαν ώρα φώναζα τους δυο γιους μου να τους διαβάσω, και μιάμιση ώρα τώρα τους διάβαζα των τριών μου (και της γυναίκας μου) τα πάρα πολύ καλά γραφτά σου – επαναλαμβάνω : τα πάρα πολύ καλά! Και βρίσκω να μου ‘χης σαρώσει  και το κακό κέφι, και το βαρύ κεφάλι και όλα ! … «Α, γεια στα χέρια σου, άνθρωπε, που έχ εις  μέσα σου  πράγματα να πης, και δεν κοροϊδεύεις, καθώς χιλιάδες γύρω μας ! .. 

  Και λυπάμαι, που με τόσα που με κρατούσαν καιρό τώρα, είχα και το δικό σου το βιβλίο βάλει ε κεί στο ράφι του καλοριφέρ μου, με την πρόθεση «να τα διαβάσω βέβαια, αλλά όποτε δεν έχω τίποτα καλύτερο να κάνω», κ’ έτσι άργησα κάπου οχτώμισυ μήνες από τότε που μου τα ‘στειλες (καθώς βγαίνει απ’ την αφίσα σου που κράτησα: 19-11-76), όταν σου ‘στειλα κάτι φυλλάδια, λέγοντάς σου  πως «έλαβα» και «θα διαβάσω».                                                                                                                                                                                                               
Κρίμα που ‘σαι στη Θεσσαλονίκη, και δε θα βρεθή εύκολα ευκαιρία να σε δω από κοντά. Πάντως στείλε μου σε παρακαλώ ό, τι άλλο έχεις βγάλει, ή και ανέκδοτά σου (κρατώντας όμως πάντα αντίγραφο). 
Εκείνο που μπορώ να σου πω είναι : 1) Ότι γενικά, όλο σου το γραφτό, έχει ενδιαφέρον, και δεν κενολογεί. (Ε, ότι υπάρχουν διαφορές κι ότι αλλού «δένει» και κρυσταλλώνει «μορφές«, να πούμε, διηγηματικές , κι αλλού όχι – ε, φυσικό είναι, σε κάθε ζωντανή συνείδηση με το λόγο της. 2) Ότι θα ‘πρεπε να προσέξεις παραπάνω κάπως τη στίξη σου, τα τυπικά «βοηθητικά» του λόγου σου που είναι μεν «απλός» σα λόγος καθαυτός, δεν είναι όμως τόσο «απλά» τα όσα εκφράζει και θέτει σε κίνηση. Δυσκολεύεται δε στο διάβασμα ο δέκτης που πρωταντικρύζει το γραφτό σου, ακριβώς γιατί τα δίνεις έτσι, (τελείως χωρίς βοηθητικά διακριτικά) όλα στη σειρά, σιδηρόδρομο. Για κοίταξέ το αυτό. Δεν σου λέω να φορτώσεις το λόγο σου με όσα από υπερβάλλουσα «σχολαστικότητα» παραφορτώνω εγώ τον δικό μου, αλλά μη βαυκαλίζεσαι κα με την ιδέα πως αφήνοντας τελείως αβοήθητο τον αναγνώστη θα σε «εισπράξη» μόνος του καλύτερα. Ο λόγος σου, στην ουσία του, δεν είναι καθόλου «απλή υπόθεση». Και φτάνει που δυσκολεύει η απλή μορφή του ακριβώς, που δεν υποψιάζει – κατά σύστημά σου «δεν υποψιάζει» - για τα βάθη που κινούνται από κάτω. Δεν πρέπει, νομίζω, να δυσκολεύης και παραπάνω μ’ αυτή τη «χύμα» -«απλή»- γραφή κιόλας! 3) Πάντως κράτησα σαν ανθολογίσιμα, κατ’ αρχήν τα εξής σου: Αλμπατζάλ – έχοντάς του βάλει έναν σταυρό – Μια ηρωική πράξη – πάλι έναν- Πέντε εκδοχές – πάλι έναν (αν και το βρίσκω κάπως «παιγνίδι») – Η μεγάλη απόφαση – μ’ ενάμισυ σταυρό (έτσι, με σταυρούς σημειώνω πρόχειρα τις κρίσεις μου για ό, τι βρίσκω κατ’ αρχήν καλό) –, έπειτα έχω τραβήξει γραμμή στο περιθώριο των καλών σελίδων 43-45, του Άγχους στο Δυτικό Λονδίνο, και βρίσκω, φυσικά, πάρα πολύ καλόν όλον τον Κύκλο σου, κυριώτατα όμως το Τρεις σε μια βάρκα , που του ‘χω βάλει δύο σταυρούς, και τον ομώνυμο με τον    Κύκλο, που του ‘χω βάλει δυό επίσης (αλλά προτιμώ το Τρεις σε μια βάρκα).
Επειδή ξέρω πόσο αγωνιά κανείς αν πράγματι «δίνη» με το γραφτό του εκείνο που τον τυραννάη από μέσα του  να δοθή, και τι άθλιες και ψεύτικες «κρίσεις» μαζεύει και χάνει τον μπούσουλα, γι’ αυτό θέλω να σε βεβαιώσω άλλη μια φορά, πως σπάνια βρίσκω κάτι καλό τα τελευταία χρόνια απ’ τα γραφόμενα,  και μάλιστα τα πεζά, γιατί κοροϊδεύουν οι πλείστοι και δεν έχουν πράγματι τίποτα να πουν. (Μου μοιάζουν παίκτες «Προ-πο», που αραδιάζουν ό, τι τους κατέβει με τη σκέψη: «Πού ξέρεις; Κι αν κάτι πιάσω, κάτι βγή;» Και ανόητοι , βέβαια. Αλλά έλα που οι δύστυχοι δεν το ξέρουν πως  φαίνεται  αυτό  σ’ όποιον «ξέρει τη δουλειά» ή έχει πράγματι ο ίδιος να πη! ..)

Τέλοσπάντων, σ’ αφήνω – και συνέχισε έτσι, χωρίς ν’ ακούς γύρω σου τις τρίχες που μας κατακλύζουν. Σε βεβαιώνω πως καλός είσαι – και κοίτα μη χαλάσης! (δεν ξέρω και πόσω χρονών είσαι, και τι κάνεις, τι δουλειά … Γράψε μου, αν θες).

                                         Μ’ όλη μου την εκτίμηση

                                                   Ρένος

                                                                                                 

6 σχόλια:

  1. Πάντα μου άρεσαν τα "παραλειπόμενα" της λογοτεχνίας. Κι αυτά εδώ, ειδικά το σημερινό, είναι σωστός θησαυρός.

    O Ρένος Αποστολίδης, ως γνωστόν, δεν ήταν και ο πιο εύκολος άνθρωπος του κόσμου. Αντίθετα, δεν χαριζόταν σε κανέναν και δεν τον σταματούσε τίποτα μπροστά σε όσα ήθελε να πει, με οποιοδήποτε κόστος. Ανοιχτό μυαλό, αιρετικός στις απόψεις του, αλλά πολύ πολύ ενδιαφέρων.

    Είναι σπουδαία όσα λέει για σας στην επιστολή του, γιατί απλούστατα τα πιστεύει. Κι είναι τόσο εξομολογητικός μαζί σας για τη στιγμή που τον βρήκε το Αλμπατζάλ, όσο και απίστευτα ευθύς, που ήταν και το χαρακτηριστικό του. Όλη η επιστολή του σας δίνει "εύσημα", γι' αυτό που προφανώς αξίζατε από το μακρινό '77.

    Είναι τουλάχιστον ηθική αποζημίωση, που αναγνωρίζεται η συνεισφορά σας στο περιβόλι της Λογοτεχνίας, αν μη τι άλλο, ειδικά από ένα τέτοιο "πνεύμα".

    Όσο για μένα, κρίμα που άργησα τόσο να σας μάθω, Ποιητή μας. Ωστόσο, είμαι πολύ χαρούμενη που "συναντηθήκαμε", έστω και ως πλοία ταξιδεύοντα στον ωκεανό του διαδικτύου.


    Φιλιά, Κική

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Καλησπέρα, Κική μου.

    Χαίρομαι για τις ακριβοδίκαιες εκτιμήσεις σου. Έτσι πιστεύω κι εγώ ότι ήταν ο Ρένος (όπως υπέγραφε το γράμματά του με σπασμένο μαρκαδόρο). Ευθύς, λιτός, οξύς, καταιγιστικός. Έντιμος. Στην επόμενη ανάρτηση θα αναφέρω τα της επίσκεψής μας στο σπίτι του που ήταν μια σπάνια εμπειρία.

    Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το Αλμπατζάλ ήταν η πρώτη συλλογή διηγημάτων μου. Γράφτηκε κυρίως στο Λονδίνο το 1969-70, εκδόθηκε με την επιστροφή μου στη Θεσσαλονίκη το 1971, στάλθηκε στον Ρένο το 1976 και σχολιάστηκε από κείνον το 1977. Παράξενοι και ανεξιχνίαστοι είναι οι δρόμοι της λογοτεχνίας. Και, ναι, ένας νεώτατος πεζογράφος εγώ τότε, εκτίμησα τα όσα μου έγραψε ο πολλαπλά καταξιωμένος Ρένος Αποστολίδης. Αργότερα λιγάκι τα τσουγκρίσαμε, αναπόφευκτα ίσως, αφού εγώ ήμουν μαχητικά ενταγμένος στην αριστερά. Ήξερα όμως και ξέρω να εκτιμώ την αξία του ανθρώπου ανεξάρτητα από πολιτική τοποθέτηση.

    Κι εγώ χαίρομαι, Κική μου, που συναντηθήκαμε μέσα σ' αυτό το χάος και σου ομολογώ ότι περιμένω κάθε φορά να διαβάσω τα τόσο ώριμα και εύστοχα σχόλιά σου. Να είσαι καλά, γλυκειά μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ντρέπομαι που το λέω, μα μόλις ανακάλυψα το νέο σου ιστολόγιο. Ξεκίνησα να διαβάζω τις αναρτήσεις μαζεμένες( και τα σχόλια). Πάντα μου αρέσει ν' ακούω (ή να διαβάζω το λόγο σπουδαίων (πραγματικά) ανθρώπων γιατί είναι λόγος σεμνός, απλός κι αληθινός. Αυτό που είναι εντυπωσιακό με την επιστολή του Ρένου είναι το πόσο προσεκτικά σκύβει πάνω από το γραπτό σου, το πώς σε συμβουλεύει με πραγματικό ενδιαφέρον και διάθεση να βοηθήσει. Αυτά όλα δείχνουν το μεγαλείο του ανθρώπου αλλά και την οξυδέρκειά του. Καλή σου νύχτα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Πού να τα προλάβουμε όλα, Μαρία μου; Μέσα σ' αυτό το χάος, χάνω κι εγώ πολλά ενδιαφέροντα πράγματα. Χαίρομαι πολύ τώρα για την παρουσία σου εδώ. Αυτός ο λόγος ο σεμνός, απλός και αληθινός, ο δυνατός λόγος των σπουδαίων ανθρώπων που είχα την τύχη να γνωρίσω, υπήρξε το κίνητρό μου για τη δημιουργία αυτού του ιστολογίου.

    Ο Ρένος ήταν δάσκαλος με όλη τη σημασία της λέξης. Πολύτιμος και αξιέπαινος ακόμη κι όταν υπήρχαν διαφωνίες, αντιρρήσεις και συγκρούσεις. Γιατί ο αληθινός δάσκαλος δεν θέλει υποτακτικούς, θέλει ελεύθερα πνεύματα για να διδάξει και κάποτε να διδαχτεί και ο ίδιος. Καλή σου μέρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Εντυπωσιακό πράγματι.
    Χαίρετε κύριε Νικηφόρου. Μόλις σας ανακάλυψα κι εγώ.
    Υπόσχομαι να επανέλθω μόλις και εάν έχω κάτι αξιόλογο να πω.
    Να είστε καλά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Χαίρομαι που μας ανακάλυψες, Νίκο μου, και που βρίσκεις ενδιαφέρον αυτό το διαφορετικό ιστολόγιο. Έχουμε πολλά ακόμη να πούμε και θα περιμένουμε τα σχόλιά σου όταν φυσικά εσύ το κρίνεις σκόπιμο να συμμετάσχεις. Καλό καλοκαίρι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή