Τα εξώφυλλα των βιβλίων μου - Μια παράλληλη περιπέτεια

Συνειδητοποίησα ξαφνικά ότι, παράλληλα με την περιπέτεια της γραφής 31 βιβλίων ποίησης και πεζογραφίας από το 1966 ως σήμερα (από το μεγάλο ποίημα, Οι άταφοι, του 1966 ως τη συλλογή ποιημάτων, Φωτεινά παράθυρα, που εκδίδεται αυτές τις μέρες), δεν θα πρέπει να αγνοηθεί και η περιπέτεια των εξωφύλλων τους. Πέρασαν κι αυτά από «χίλια μύρια κύματα», άλλοτε από διάφορες δικές μου ψυχικές καταστάσεις, άλλοτε από τις προθέσεις και διαθέσεις του εκάστοτε εκδότη και άλλοτε από παράξενες ή και συγκλονιστικές περιστάσεις.

Με μια γρήγορη απογραφή λοιπόν, διαπίστωσα ότι 18 βιβλία μου έχουν στα εξώφυλλά τους πίνακες 11 ζωγράφων, 9 Ελλήνων και 2 ξένων. Πέντε (5) του Γιάννη Φαφούτη, τρεις (3) του Δημήτρη Στεβή, δύο (2) του Ντίνου Παπασπύρου, και από ένα (1) των Σ. Κωνσταντινίδη, Βασίλη Ιωαννίδη, Piet Mondrian, Σαράντη Καραβούζη, Γιούλικας Λακερίδου, Θόδωρου Παπαγιάννη, Juan Gris, και ενός άγνωστου συνεργάτη των εκδόσεων Α.Σ.Ε.Π. (μία από τις περιπέτειες κι αυτό).

Τα εξώφυλλα δέκα (10) άλλων βιβλίων μου, συνήθως ποιητικών συλλογών, είναι εντελώς λιτά με τον τίτλο τους και το όνομά μου μόνο και σπανίως ένα κόσμημα, ένα φέρει σχέδιο του φίλου μου αρχιτέκτονα Γιώργου Κύρου, ένα άλλο το παραπεμπτικό βούλευμα του πατέρα της Σοφίας κατά τον Εμφύλιο, που «ονειροπολούσε ... εγκλήματα κατά των φιλησύχων πολιτών !!» και ένα τελευταίο το περίφημο τηλεγράφημα της Σοφίας με το δικό της «σ' αγαπώ» και το «ελογοκρίθη» του αρμοδίου με τη μονογραφή του κατά την περίοδο της δικτατορίας.

Ο παιδικός μου φίλος Γιάννης Φαφούτης είχε ζωγραφίσει τους λιτούς και εμπνευσμένους πίνακες του ειδικά για πέντε βιβλία μου κατά την πρώτη περίοδο της λογοτεχνικής μου εργασίας, ενώ και ο Δημήτρης Στεβής της Νεφέλης είχε ειδικά σχεδιάσει τα εξώφυλλα τριών βιβλίων μου.Μπορώ να πω ότι και η επιλογή των άλλων έργων ζωγραφικής, με ιδιαίτερη μνεία στον παλιό συμμαθητή και φίλο μου Ντίνο Παπασπύρου, ήταν επιτυχημένη και μέσα στο πνεύμα των βιβλίων.

Ομολογώ ότι είναι ένα συναρπαστικό θέαμα για μένα να βλέπω, σε κάποιο αφιέρωμα στη λογοτεχνική μου εργασία, απλωμένα  σε ένα τραπέζι ή εμφανώς σε μερικά ράφια τρεις δεκάδες βιβλία μου με την ποικιλία και την πολυχρωμία των εξωφύλλων τους. Η αξία του περιεχομένου είναι βέβαια καθοριστική αλλά έχει και η εμφάνιση του βιβλίου τη σημασία της. Είναι μια πρώτη γεύση, ένα άρωμα, μια αίσθηση.

Δεν μένει παρά να περιμένουμε εσείς κι εγώ την πολύτιμη συνεργασία της Τζούλιας Φορτούνη που θα αναρτήσει ένα βίντεο ή κάποια σύνθεση από τα ίδια τα εξώφυλλα των βιβλίων μου.

Η ώρα της δημιουργίας

Ήταν κοντά σούρουπο. Την ώρα που γέρνει η μέρα αποκαμωμένη στης νύχτας την αγκαλιά. Η φθινοπωριάτικη γλύκα ήταν διάχυτη στο μελαγχολικό τοπίο που που ψηλά, μέσα από τα τζάμια του ατελιέ,.έβλεπε ο ζωγράφος. Ο γκριζόμαυρος καπνός που μπερδευόταν με τα αριά συννεφάκια, το κίτιρνο των φύλλων και η πλατίνα τ' ουρανού, όλα αυτά του χάιδευαν την ψυχή, τον έκαναν να νιώθη μια ανεξήγητη ζεστασιά στο κρύο περιβάλλον της σοφίτας. Κι αυτός ο ήλιος που 'γερνε πέρα μαικριά και που θαρρείς πως πριν σβήση, το πάντα να κάψη ήθελε, άφησε μιαν αχτίδα απ'το στερνό του φως να πέση πάνω στα τζάμια, να φωτίση ένα δωμάτιο ακατάστατο, φανερά μποέμικο και φτωχικό, εγκάρδιο όμως.

Αναστέναξε, γύρισε μπροστά σ' ένα μουσαμά, βούτηξε το πινέλο στη γεμάτη χρώματα παλέτα και στάθηκε με το χέρι βαρύ. Άγνωστος στους πολλούς ο ζωγράφος. Νέος πολύ, ανώριμος, είχα χαθή μέσα στους τόσους και τόσους άλλους ...

Καθάρια σαν κρύσταλλο η ζωή του ως τότε. Ένα ζωηρό ρυάκι π' απ'΄τα νερά του ποταμού ξέκοψε, δεν έσβησε όμως ακόμα και δεν στέρεψε. Και νόμισε για μια στιγμή πως -ναι!- ήταν ικανός να δημιουργήσει κάτι που θα τον άφηνε για πάντα φλόγινη ανάμνηση στα Ηλύσια της Τέχνης. Άλλη φιλοδοξία δεν είχε. Αναστατωνόταν στην ιδέα πως η λήθη μπορούσε να είναι το τέρμα του δρόμου του. Βαθιά σκεφτικός τώρα, μ' ανίκανο το χέρι να δημιουργήση, να δώση ζωή σ' ό,τι αισθανόταν. Η φύση, τόσο πρόσφορη σε όσους νιώθουν, τού 'στελνε τα μηνύματά της, μα εκείνος ήταν αδύνατον να τα συλλάβη... Η γλυκειά ομορφιά της τον συγκινούσε αλλά δεν τον ηλέκτριζε. Η απαλή της μουσική δεν μιλούσε στην ύπαρξή του ολόκληρη κι ούτε επιδρούσε πάνω του με την κοσμογονική εκείνη δύναμη που δημιουργεί τα αριστουργήματα. Ο ζωγράφος, αν και στη στέρηση ζούσε, δεν είχε αισθανθεί πόνο βαθύ, συθέμελο, κι ούτε χαρά απροσμέτρητη, δυνάμεις υπέρτατες, που θα μπορούσαν να τον οδηγήσουν στου ταλέντου του την τελείωση και στην απόδοση εκείνου που 'ταν κρυμμένο μέσα του, στην ανθρώπινη δημιουργία κάτι αθάνατου.

Βράδιασε πια. Στη συνοικία που 'μενε τη μακρινή, οι θόρυβοι από μακριά μισοσβησμένοι. Μια γρίλια απέναντι φωτίστηκε, μια μελωδία δυνατή κι από παλμό ξέχειλη ακούστηκε. Ποιος της ψυχής τη φλόγα με νότες ξεχύνει; Ποιος της καρδιάς το πάθος πάει με τη μουσική να σβήση; Ένας χείμαρρος πλημμύρισε τον νέο, αναμνήσεις απόκρυφες, μ' αξέχαστες για πάντα. Κι όσο πιο ορμητική κι αιθέρια γινόταν η μουσική, τόσο ξυπνούσαν μέσα του αισθήματα άγνωστα ως τότε, μια συγκίνηση υπέρτατη, ανάκατη με μια υπερκόσμια δύναμη, που κοιμισμένη μέσα του ως τότε λες και περίμενε να ξυπνήσει ...

Μ' ένα πλούσιο κρεσέντο ξεσπά ξάφνου όλο το πάθος του μουσικού που διαπερνά του ζωγράφου την ψυχή και τη φλογίζη και, σαν σβήνει, τον αφήνει σε μια αναστάτωση που πρώτη φορά την ένιωθε.
Ποιος είπε πως η μουσική είναι κομμάτι απ' την ψυχή την ίδια; Πως ο ζωγράφος έχει ψυχή μουσικού κι ο μουσικός ζωγράφου;

Έμειν' εκστατικός για μια στιγμή μονάχα, λες κι ήθελε να αδράξη το μεγαλείο της σιγής, που 'χε απλωθεί παντού. Στάθηκε για λίγο μ' απλανές το βλέμμα, λες και φωτιζόταν το είναι του ολάκερο μ' ένα φως πρωτόγονο και ανέσπερο. Ήταν απόκοσμη η στιγμή πέρα για πέρα κι όμως αλάθητα στην ψυχή του μιλούσε.

Έτρεξε στο στημένο καβαλέτο και συνεπαρμένος άρχισε να ζωγραφίζει. Τι; Ούτε κι αυτός ήξερε. Το χλομό φως του φεγγαριού που τον φώτιζε με με χρυσαφένιες ανταύγειες τον έδειξε ξάφνου μεγάλο,  πελώριο. Τα χείλη σφιγμένα, η όψη του ολόκληρη αποφασιστική. Έφτασε η ώρα της δημιουργίας.

Μεγαλόπνοο θα λάμψει το ταλέντο σου πια. Τώρα που ξύπνησε η ψυχή σου, ζωγράφισε, ζωγράφισε κι η αθανασία θα σ' αγκαλιάση για πάντα μέσα στις θεϊκές φτερούγες της.

Το αχνό φως της αυγής, καθώς έλειωνε της νύχτας τα σκοτάδια, γέμιζε τα πάντα με ροδόφυλλα. Κι αυτός δούλευε ακόμη, δούλευε σαν μανιακός. Δεν τολμά να κοιτάξη το έργο του στης μέρας το φως. Ας είναι, δεν πειράζει. Είναι η χαραυγή. Τώρα θα ζήσης για τον εαυτό σου,  για τους άλλους, για τον κόσμο ολόκληρο. Το φως που σου΄'δωσε την έμπνευση θα γίνει φως αλλιώτικο και θα ζεστάνη και των άλλων τις καρδιές. Μη δακρύζεις! Κι ας είναι τ' όραμα που φεγγοβολά τόσο λαμπερό! Μην κλαις! Κι ας είναι από χαρά κι απ' την ελπίδα του μεγαλείου.

Αστράφτει κι ακτινοβολεί μ' ένα φως εκτυφλωτικό ο ήλιος ο πρωινός. Κι όλα τριγύρω λες και ξεχύνουν το ίδιο φως. Μα στου νέου τα μάτια λάμπει μια λάμψη αλλιώτικη! Η λάμψη της δημιουργίας.

                                                                                                                            Τόλης Νικηφόρου
                                                                                                                             έκτη κλασσικού  

YΓ. Έγραψα το διήγημα αυτό με ξαφνική έμπνευση σε ηλικία 18 ετών, μόνος ένα βράδυ στο σαλόνι του σπιτιού της Αγνώστου Στρατιώτου 4 στη Θεσσαλονίκη. Στην αντιγραφή τώρα τήρησα την ορθογραφία της εποχής. Στο διήγημα απονεμήθηκε το πρώτο βραβείο στον ετήσιο διαγωνισμό του Κολλεγίου Ανατόλια και το διήγημα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Anatolian 1957 με ένα σχέδιο του ζωγράφου Νίκου Παραλή.  

Σας το εμπιστεύομαι τώρα σαν κάτι πολύτιμο για μένα. Κάτι που έδειχνε ξεκάθαρα τον δρόμο που θα έπαιρνε η ζωή μου.
   

«κι όσο πλησίαζες ήσουν εσύ» - η ερωτική ιστορία ενός ποιήματος

(πίνακας: Ντίνος Παπασπύρου)

Πολλά από τα ποιήματά μου δεν είναι απλές εμπνεύσεις της στιγμής, έχουν τη δική τους ιστορία. Μια ιστορία συχνά ερωτική και σχεδόν πάντα λυπημένη, αφού εγώ δεν ξέρω χαρούμενες ιστορίες. Δεν ξέρω καν αν υπάρχουν χαρούμενα ποιήματα.

Όπως λοιπόν «το ποίημα επιλέγει τον δικό του χρόνο για να γεννηθεί», έτσι επιλέγει και τον χρόνο που η ιστορία του θα αναδυθεί στην επιφάνεια. Για λόγους μυστικούς και ανεξιχνίαστους. Με εμένα βέβαια ως αφηγητή, αναπόφευκτα εμένα. Και με λίγα λόγια. Παρόλο που θα μπορούσε να γραφτεί ένα μεγάλο διήγημα ή ακόμη και μυθιστόρημα.

Η Σιμόνη ήταν ο εφηβικός μου έρωτας. Ο έρωτας στα 18 μας χρόνια. Εγώ είχα μόλις αποφοιτήσει από το γυμνάσιο και εκείνη θα πήγαινε στην έκτη τάξη. Ένας έρωτας που άρχισε στις αμμουδιές της Αγίας Τριάδας το καλοκαίρι του 1957 και συνεχίστηκε επί σχεδόν δύόμιση χρόνια στα πάρκα, στη νέα παραλία, στις ερημιές της Θεσσαλονίκης.

Την αγαπούσα τη Σιμόνη. Με όλο το πάθος, με όλη την απελπισία, με όλη την αδεξιότητα της ηλικίας μου. Είμασταν όμως και οι δύο πολύ νέοι, σχεδόν παιδιά, η κοινωνία ήταν συντηρητική και οι οικογένειες αυστηρές, οι συνθήκες δύσκολες και το μέλλον εντελώς αβέβαιο. Έτσι αναγκάστηκα να διακόψω την αναβολή΄λόγω σπουδών για να υπηρετήσω τη θητεία μου στον στρατό.

Τους πρώτους μήνες τα γράμματα της Σιμόνης ήταν σχεδόν καθημερινά και φλογερά, με τον καιρό όμως αραίωσαν και έγιναν κάπως τυπικά. Ιδίως όταν εγώ περνούσα τη σκληρή εκπαίδευση στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού στο Ηράκλειο. Κάτι λοιπόν μου έγραψε εκείνη για χορούς και διασκεδάσεις, κάτι της απάντησα εγώ εκνευρισμένος από τα καψόνια της σχολής, το αποτέλεσμα ήταν να χωρίσουμε δι' αλληλογραφίας. Όσο απίστευτο κι αν φαίνεται.

Όταν γύρισα στη Θεσσαλονίκη, περίπου δυο χρόνια αργότερα, της έκανα ένα διστακτικό τηλεφώνημα, ουσιαστικά όμως δεν επιδίωξα να τη δω για να ξεκαθαρίσουμε την κατάσταση. Και ακολούθησαν όλα όσα φέρνει η ζωή.

Ακολούθησαν 40 χρόνια χωρίς ποτέ να συναντηθούμε. Αν και, με εξαίρεση τα πέντε δικά μου χρόνια στην Αθήνα και το Λονδίνο, ζούσαμε και οι δύο στο κέντρο της ίδιας πόλης. Κάποιος μου είπε ότι η Σιμόνη είχε παντρευτεί, ότι έκανε παιδιά. Είχα φυσικά κι εγώ παντρευτεί με τη Σοφία στο Λονδίνο.

Μια νύχτα λοιπόν, εντελώς απροειδοποίητα μετά 40 χρόνια, είδα τη Σιμόνη στ' όνειρό μου. Περπατούσαμε, λέει, στον δρόμο όπως παλιά κι είχα το χέρι μου περασμένο στους ώμους της όπως παλιά, και την αγαπούσα όπως παλιά. Ξύπνησα με μια φοβερή αίσθηση νοσταλγίας. Και κάθισα και της έγραψα το παρακάτω ποίημα.

κι όσο πλησίαζες ήσουν εσύ

δέντρα, αραιοί διαβάτες, παγωνιά,
και κάτω απ' τις κραυγές των γλάρων το ωδείο.
στο πάρκο της Ηλεκτρικής από νωρίς περίμενα
κοιτάζοντας προς τη μεριά της θάλασσας.
κάποτε φάνηκες
κι όσο πλησίαζες ήσουν εσύ
κι όσο πλησίαζες ήσουν εσύ
και μέσα στην ομίχλη μου χαμογελούσες.
στις μύτες στάθηκες να με φιλήσεις
κι ύστερα έφυγες
κι όσο χρόνο το χρόνο στο βάθος σβήνεις
τόσο πιο καθαρά λάμπεις στα μάτια μου
μέχρι που ξέρω πια με βεβαιότητα
πως είσαι δεκαοχτώ χρονώ
κάπου έξι μήνες πιο μικρή από μένα
πηγαίνεις στο παλιό ωδείο
σε λεν Σιμόνη
κι αγαπιόμαστε τρελά

Το ποίημα αυτό εντάχθηκε στη συλλογή Γαλάζιο βαθύ σαν αντίο, 1999. Λίγο αργότερα εκδόθηκε η συλλογή διηγημάτων μου Νόστος, 2000, για τα χρόνια του σχολείου. Έψαξα λοιπόν και βρήκα το τηλέφωνο της Σιμόνης και της τηλεφώνησα. Για να της στείλω το βιβλίο. Και για να ακούσω τη φωνή της. Ούτε η δική της είχε αλλάξει, ούτε η δική μου. Εγώ όμως θέλω να σε δω, της είπα. Κι εγώ θέλω να σε δω, απάντησε εκείνη.

Συναντηθήκαμε λοιπόν. Συναντηθήκαμε, ήπιαμε καφέ και θυμηθήκαμε τα παλιά. Συγκινηθήκαμε και οι δύο, ίσως δακρύσαμε. Για τα όνειρα της εφηβείας μας και για όσα δεν είχαν γίνει ποτέ πραγματικότητα. Εγώ πάντα σ' αγαπώ, της είπα τότε. Κι εγώ σ' αγαπώ, μου απάντησε, πώς θα μπορούσα να μην σ' αγαπώ.

Συναντηθήκαμε μερικές φορές ακόμη. Και είπαμε πολλά για τα παλιά και άλλα τόσα για τα καινούρια. Όπως δυο παλιοί αγαπημένοι. Με μια τρυφερότητα και μια νοσταλγία στα μάτια. Και η ζωή ξαναπήρε τον δρόμο της. Ίσως ο πιο ωραίος επίλογος στην ιστορία μας να ήταν αυτό που συνέβη στην Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης μερικά χρόνια αργότερα.

Ήταν μια ομαδική ποιητική εκδήλωση στην κατάμεστη Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη. Όταν ήρθε η σειρά μου, σηκώθηκα και διάβασα το «κι όσο πλησίαζες ήσουν εσύ». Κι όταν έφτασα στους στίχους «.. κι όσο χρόνο τον χρόνο στο βάθος σβήνεις, τόσο πιο καθαρά λάμπεις στα μάτια μου ...» ακούστηκε ένα μακρόσυρτο ααααααααχχχ από τους ακροατές στην αίθουσα και ακολούθησαν χειροκροτήματα.

Χειροκροτήματα ίσως για την αιώνια χαμένη αγάπη που παραμένει ζωντανή στις καρδιές όλων μας.

Δεν είναι κύριος, είναι ποιητής !!

Το περιστατικό έγινε πριν 10-15 χρόνια σε μια εκδήλωση προς τιμήν του Κλείτου Κύρου στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο της Θεσσαλονίκης. Κατά την αναφορά του στο έργο του ποιητή, ο εισηγητής μας βομβάρδιζε με αλλεπάλληλα «ο κύριος Κλείτος Κύρου» και  «ο κύριος Κλείτος Κύρου».  Δεν άντεξα τελικά και από την κατάμεστη αίθουσα φώναξα : «δεν είναι κύριος, είναι ποιητής». Περιττό να πω ότι ο εισηγητής συνέχισε απτόητος το βιολί του.

Καταλαβαίνω ότι οι προθέσεις του ομιλητή ήταν καλές αλλά αυτά τα κατάλοιπα του καθωσπρεπισμού δεν έχουν θέση στη λογοτεχνία. Δεν έχουν θέση σε καμία μορφή τέχνης. Ο ποιητής είναι ποιητής και ο πεζογράφος πεζογράφος. Σκέτος ποιητής και όχι κύριος, όχι «ο ποιητής κύριος Κλείτος Κύρου» ούτε «η ποιήτρια κυρία Κική Δημουλά».  Όπως και ο συνθέτης είναι συνθέτης, ο ζωγράφος ζωγράφος κ.ο.κ.  «Ο ποιητής Κλείτος Κύρου» λοιπόν αρκεί για να προσδιορίσει την ιδιότητα του τιμώμενου και ήδη αποτελεί τίτλο τιμής.

Έχω κι εγώ προσωπικά υποστεί αυτό το μικρό μαρτύριο σε κάποιες παρουσιάσεις. βιβλίων μου. Δεν είναι κάτι για το οποίο μπορείς να προειδοποιήσεις τους ομιλητές, ούτε φυσικά έχω πλέον τη διάθεση να τους διακόψω, όσο ευγενικά κι αν μπορεί να γίνει αυτό.  Θα έπρεπε ήδη να γνωρίζουν αυτά που θεωρώ ως στοιχειώδη. Δύο ακόμη από τα στοιχειώδη της λογοτεχνίας θα αναφέρω παρακάτω.

Βλέπω σε διάφορα ιστολόγια, στο facebook και αλλού να γράφουν για «ποίηση και λογοτεχνία». Ακόμη και σε τίτλους ιστολογίων. Διερωτώμαι αν αυτοί που το κάνουν έχουν ποτέ ζητήσει από τον μανάβη «μήλα και φρούτα». Και πώς θα τους κοίταζε εκείνος αν το έκαναν. Γιατί, φυσικά, η ποίηση είναι λογοτεχνικό είδος και εκείνο που θα ήθελαν να πουν οι διάφοροι επίδοξοι ποιητές ή ανθολόγοι είναι «ποίηση και πεζογραφία». Πεζογραφία λοιπόν, κυρίες και κύριοι, σε αντιδιαστολή με την ποίηση  και όχι λογοτεχνία.

Τρίτη και τελευταία περίπτωση προς το παρόν είναι οι εισηγητές σε λογοτεχνικές παρουσιάσεις. Οι ποιητές και οι πεζογράφοι της γενιάς  του “30 και της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς δεν παρουσίαζαν σχεδόν ποτέ τα βιβλία τους. Οι λογοτεχνικές εκδηλώσεις άρχισαν κυρίως μετά τη δικτατορία με μεγάλη σεμνότητα. Ήταν ομαδικές κατά κανόνα με έναν εισηγητή αλλά και προσωπικές για καθιερωμένους λογοτέχνες πάλι με  έναν εισηγητή. Θυμάμαι τη χαρακτηριστική περίπτωση του    ποιητή Σαράντου Παυλέα κατά την εκδήλωση που είχε διοργανώσει η Λέσχη Γραμμάτων και Τεχνών στις αρχές της δεκαετίας του ’80 για την πρώτη μεταπολεμική ποιητική γενιά. Ενώ ήταν ήδη σε προχωρημένη ηλικία, προφανώς για πρώτη φορά θα διάβαζε ποιήματά του μπροστά στο κοινό και ήταν συνεσταλμένος, έντονα και συγκινητικά συνεσταλμένος !!

Με τα μέσα που διαθέτουμε σήμερα, τις αίθουσες των βιβλιοπωλείων, τις δημοτικές βιβλιοθήκες, τις καφετέριες και τα μπαράκια και διάφορες άλλες αίθουσες (για να μην αναφέρω το διαδίκτυο όπου γίνεται άλλου είδους χαλασμός), αλλά και με την αβυσσαλέα τάση δημοσίων σχέσεων   και αυτοπροβολής, έχουμε φτάσει στο σημείο ένας πρωτοεμφανιζόμενος ποιητής ή ποιήτρια να παρουσιάζεται από τρεις ή και τέσσερις ομιλητές. Δεν νομίζετε ότι είναι υπερβολικό, για να μην πω γελοίο; Τι περισπούδαχτο να αναφέρουν για το «έργο» του νεοσσού οι τρεις ή τέσσερις εισηγητές; Ενώ βέβαια η εκδήλωση συχνά συντονίζεται από έναν πέμπτο και ένας  ηθοποιός  διαβάζει ποιήματά του.  «Το χρήμα πολλοί εμίσησαν, την δόξαν ουδείς». Ο δρόμος προς τη όποια δόξα όμως συχνά οδηγεί στην κωμωδία. Έτσι παιδιά;

 

Δεύτερη Πανελλήνια Ποιητική Συνάντηση - 1982 - Οι Κύπριοι ποιητές στη Θεσσαλονίκη

ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Λέσχη Γραμμάτων και Τεχνών Β.Ε.
Πανελλήνια Πολιτιστική Κίνηση

Νεότεροι Κύπριοι Ποιητές (1960-1982)

Δημοτικό Θέατρο Κήπου

Σάββατο 5 Ιουνίου - 8.οο μ.μ.                         Κυριακή 6 Ιουνίου - 8.00 μ.μ.
                   
                                 Διαβάζουν ποιήματά τους οι:

- Θεοδόσης Νικολάου                                  - Ντίνα Κατσούρη
- Θεοκλής Κουγιάλης                                  - Πολύβιος Νικολάου
- Φοίβος Σταυρίδης                                      - Άνθος Λυκαύγης
- Πίτσα Γαλάζη                                            - Γιώργος Μολέσκης
- Έλλη Παιονίδου                                         - Νίκη Μαραγκού 
- Κυριάκος Χαραλαμπίδης                           - Νίκος Ορφανίδης
- Μιχάλης Πασιαρδής                                  - Λεύκιος Ζαφειρίου

                           Εισηγήσεις : Γιώργος Κεχαγιόγλου
                Ύστερα από τις αναγνώσεις θα γίνεται συζήτηση

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με τη Λέσχη Γραμμάτων και Τεχνών Β. Ελλάδος και την  Πανελλήνια Πολιτιστική Κίνηση, πιστεύοντας ότι η όξυνση της ποιητικής μας ευαισθησίας μας οδηγεί (όχι φυσικά από μόνη της αλλά οπωσδήποτε σταθερά και με πληρότητα) στην κοινωνική συνειδητοποίηση και ότι η ζωντανή επαφή ανάμεσα στον ποιητή και στον δέκτη της ποίησης – το κοινό - λειτουργεί θετικά (σε κάθε περίπτωση είτε άμεσα είτε έμμεσα), διοργάνωσε πέρυσι την Πρώτη Πανελλήνια Ποιητική Συνάντηση, στην οποία πήραν μέρος 16 ποιητές απ' όλη την Ελλάδα, που πρωτοεμφανίστηκαν στην εικοσαετία 1960-1980.

Στη φετινή Δεύτερη Πανελλήνια Ποιητική Συνάντηση, η παρουσίαση της ποίησης των χρόνων 1960 κ.ε. συμπληρώνεται με τη σημαντικότερη ελληνική «περιφερειακή» ποιητική παραγωγή έξω από την Ελλάδα, την Ελληνοκυπριακή. Έτσι καλύπτεται ένα μεγάλο κενό στην ενημέρωση του ελλαδικού κοινού σχετικά με τη σύγχρονη κυπριακή ποίηση και δίνεται η δυνατότητα σύγκρισης της ποίησης που αναπτύχθηκε στον ελλαδικό και κυπριακό χώρο μέσα στις τελευταίες δεκαετίες, κάτω από την καταλυτική επίδραση των ιστορικών και κοινωνικών γεγονότων της περιόδου. Στη συνάντηση παίρνουν μέρος 14 ποιητές από την Κύπρο, που πρωτοεμφανίστηκαν με βιβλίο τους στα χρόνια 1960-1980.

 (όλα αυτά περιλαμβάνονται σε ένα δίφυλλο που εξέδωσε ο Δήμος Θεσσαλονίκης τη χρονιά εκείνη)

Ακολουθούν αποσπάσματα από τις εντυπώσεις ενός από τους Κύπριους ποιητές σε ένα πρόχειρα
δακτυλογραφημένο ανώνυμο αλλά απόλυτα αληθινό και συγκινητικό κείμενο:

Ένας κρεμαστός κήπος γεμάτος ποιητές της Θεσσαλονίκης

«Η συγκίνηση άρχισε στο αεροδρόμιο της Λάρνακας, καθώς σιγά-σιγά μαζευόμαστε, οι ποιητές που θα  παίρναμε μέρος στην Πανελλήνια Ποιητική Συνάντηση της Θεσσαλονίκης. Κορυφώθηκε τις δυο επόμενες βραδιές στο Θέατρο του Κήπου, όπου οι δεκατέσσερις διαφορετικές ποιητικές φωνές μας ενώθηκαν κι έγιναν μια φωνή, η φωνή της Κύπρου, γεμάτη πάθος νεανικό αλλά και - σύμφωνα με τη γενική διαπίστωση - ποιοτική ωριμότητα. Την τρίτη μέρα, Κυριακή μεσημέρι, οι δεκατέσσερις μας μοιραστήκαμε σε διάφορα καλλιτεχνικά σπίτια της φιλόξενης Θεσσαλονίκης. Εκεί, λοιπόν, στη βεράντα της Ηλέκτρας και του Βασίλη Ιωαννίδη, η συμπυκνωμένη πια συγκίνηση μετατράπηκε σε μια σειρά από εξομολογήσεις .....

Στο τραπέζι λιχουδιές βαλκανικές. Πιπεριές, κολοκυθάκια, μουσακάς,η Ηλέκτρα το 'βαλε σκοπό να μας εντυπωσιάσει. Ανάμεσα στα τσουγκρίσματα του παγωμένου κρασιού, αρχίζεις να μετράς τις γλάστρες. Γρήγορα χάνεις τον λογαριασμός, παρδίνεσαι στη ματαιότητα της απόπειρας. Χιλιάδες οι γλάστρες και τα γλαστράκια.Ο κισσός, ξεκινώντας από ένα βαρέλι, αγκαλιάζει ολόκληρο τον τοίχο, και ανταγωνίζεται κάποιο άλλο αναρριχητικό. Γιασεμιά, κρίνα, γαζίες,γεράνια, ποιος το 'πε ότι όλα αυτά θέλουν γη για να γίνουνε, θέλουν απλώς αγάπη, ένας πράσινος ποταμός που ξεχειλίζει απ' όλες τις πλευρές κάτω από το μπαλκόνι, εισχωρεί και μέσα στο σπίτι, τα παράθυρα και τις ανοιγμένες μπαλκονόπορτες. - Αγαπώ τα λουλούδια, είναι η μόνη αδυναμία που δεν μπορώ να  καταργήσω για χάρη της ξεκούρασης μου, λέει η Ηλέκτρα απλά.

Η Ηλέκτρα αγαπά τα λουλούδια, η Ηλέκτρα και ο Βασίλης αγαπούν την τέχνη, εκείνη είναι φαρμακοποιός κι εκείνος γιατρός, μας έχουν αναλάβει υπό την προστασία τους μαζί με τους άλλους της Πανελλήνιας Πολιτιστικής Κίνησης, τον Τόλη Νικηφόρου, τον Γιώργο Κεχαγιόγλου, τον Γιάννη Καρατζόγλου, και μερικούς ακόμα, επώνυμους και ανώνυμους. Κι εμεις οι δεκατέσσερις αφηνόμαστε σαν παιδιά που βρέθηκαν σε χώρο πατρικό. Ο Κυριάκος λέει αθώα αστεία, ο Πολύβιος μοιράζει τα φρεσκοτυπωμένα του βιβλία, ο Θεοδόσης διηγείται ιστορίες καλογήρων και παλαιών εκκλησιών, ο Λεύκιος εξομολογείται μερικά κεφάλαια από το βιογραφικό του που ετοιμάζει, ο Νεοκλής ψωνίζει για την οικογένεια, ο Άνθος παραπονιέται για τη μπριζόλα που έφαγε ο Λεύκιος, ο Μιχάλης ρεμβάζει πίσω από τον καπνό της πίπας, η Νίκη ψάχνει να βρει τα ίχνη των παιδικών χρόνων στις πάνω γειτονιές, ο Γιώργος διηγείται τις περιπέτειες Μόσχα - Θεσσαλονίκη με σιδηρόδρομο, η Ντίνα φορτώνεται την ευθύνη των εισιτηρίων δεκατεσσάρων ποιητών, η Πίτσα νοσταλγεί την κόρη της και ο Νίκος τον γιο του ...

Ζούμε κάτι το πρωτόγνωρο. Όλα έχουν χαθεί για τέσσερις μέρες. Προσωπικοί μικροεγωισμοί και φιλοδοξίες, αντιζηλίες και κακεντρέχειες, πολιτικές διαφορές και αντιπάθειες. Ξαφνικά γίναμε όλοι μια ομάδα. Κύπριοι ποιητές, σχεδόν της ίδιας γενιάς, άλλος λίγα χρόνια πάνω, άλλος λίγα χρόνια κάτω, που ανακαλύπτουμε ο ένας τον άλλο. Νομίζω ο Λεύκιος το είπε, ύστερα από τη συζήτηση με το κοινό την πρώτη μέρα: Το καλύτερο μάθημα είναι πως δεν ξέρουμε ο ένας τον άλλο και πρέπει να γνωριστούμε.

Αυτή η ανάγκη να γνωριστούμε φάνηκε κι από το γεγονός ότι δεν χωριζόμαστε σε μικρές μόνιμες. ομάδες. Η γνωριμία γίνεται σιγά-σιγά, αβίαστα, στο λεωφορείο, στο τραπέζι του προγεύματος, στο χωλ του ξενοδοχείου - βιβλία ανταλλάσσονται, αστεία και πειράγματα ρίχνονται, τα ανέκδοτα δίνουν και παίρνουν. Οι ποιητές κατά κανόνα είναι αφηρημένοι, βοηθά και η ατμόσφαιρα. Η Θεσσαλονίκη ανοίγει την καρδιά της και τις αγκάλες της να μας υποδεχτεί. Μας δείχνει τις εκκλησιές της, τις χτισμένες με κεραμικά στο χρώμα της τερακότας, μας γνωρίζει τις ταβερνούλες και τα ζαχαροπλαστεία της. Μας κατεβάζει τη νεολαία της στο δροσερό θεατράκι του κήπου, να ακούσει του στίχους και να συζητήσει μαζί μας προβλήματα της ποίησης, προβλήματα των συγγραφέων και, πάνω απ' όλα, προβλήματα της Κύπρου.

Ποιος από μας θα ξεχάσει τη συγκίνηση που νιώσαν και τις δύο βραδιές οι μισοί από μας που κάθονταν σαν ακροατές στην πλατεία για να ακούσουν τους άλλους μισούς να διαβάζουν τους στίχους τους ...Στίχους που με την ιδιομορφία τους, την προσωπικότητα του ύφους τους, είχαν ωστόσο κεντρικό άξονα κοινό και στόχο ένα, τη μικρή βασανισμένη πατρίδα. Και ποιος θα ξεχάσει τα θερμά λόγια του Δημάρχου Θεσσαλονίκης στο καλωσόρισμα που μας έκανε ...

Η Θεσσαλονίκη μας έδωσε όλους ένα μάθημα. Ο Γιώργος Κεχαγιόγλου στην εισαγωγή του για τη συνάντηση αλλά και στο σύντομο σημείωμα που έγραψε μετά απ' αυτήν, μίλησε με ενθουσιασμό για την ποίηση της Κύπρου. Πέρα όμως από αυτό και πέρα από το ότι στην Ελλάδα ελάχιστα είναι γνωστή η κυπριακή ποίηση, το ουσιώδες στη ποιητική συνάντηση της Θεσσαλονίκης ήταν πως εμείς οι δεκατέσσερις Κύπριοι ποιητές νιώσαμε στη Θεσσαλονίκη περήφανοι που είμαστε ποιητές και που είμαστε Κύπριοι.

Στη βεράντα λοιπόν της Ηλέκτρας και του Βασίλη, αργά πια το απόγευμα, την ώρα του καφέ, έγινε ο απολογισμός. Πάρθηκαν οι αποφάσεις για μια συνέχεια, για μια «επισημοποίηση» των δεσμών, για άλλες παρόμοιες συναντήσεις και σε άλλους χώρους με περισσότερους ανθρώπους. Για να δούμε ...»

Τότε που πιστεύαμε ότι θα αλλάξουμε τον κόσμο ...

Ίσως τώρα να φαίνονται τρελά, παράλογα, μάταια. Τότε όμως ένιωθα να καίγομαι, να πυρπολούμαι. Και όχι μόνο εγώ. Τότε ήθελα να είμαι απόλυτα συνεπής. Και έκανα πολλά και διάφορα τρελά και μάταια. Όταν τώρα τα ξαναδιαβάζω ή τα φέρνω απλώς στη μνήμη μου, δεν απορώ καθόλου γιατί τα έκανα, απορώ πώς κατάφερα και επιβίωσα μέσα σε τόσες περιπέτειες και φουρτούνες. Στα γραφτά μου, στη δουλειά μου, στη ζωή. Να ένα μικρό δείγμα από τη φλόγα που καίει ακόμα.


                                                                                                 19 Ιανουαρίου 1980

Τόλης Νικηφόρου
Κατούνη 37
Θεσσαλονίκη

Προς
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ
ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΣ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
Ερμού 17
Αθήνα

Κύριοι,

Έλαβα την επιστολή σας Α/Φ07//75360//9 Δεκεμβρίου 1980 με την οποία με πληροφορείτε
ότι, σύμφωνα με απόφαση της αρμόδιας επιτροπής, επιθυμείτε να αγοράσετε έως 170 αντί-
τυπα του βιβλίου μου ΑΝΑΡΧΙΚΑ με ανώτατο όριο πληρωμής το ποσό των 17.000 δρχ.

Εάν η αρμόδια επιτροπή σας είχε διαβάσει προσεκτικά τα ΑΝΑΡΧΙΚΑ, όπως όφειλε, θα
γνώριζε τη ρητή δήλωσή μου ότι το συγκεκριμένο βιβλίο δεν υπόκειται στην κρίση κανενός κρατικού φορέα, λογοτεχνικού σωματείου ή επιτροπής και διατίθεται δωρεάν σε κάθε ενδιαφερόμενο.

Δέχομαι ότι η επιστολή σας αποτελεί εκδήλωση κάποιου ενδιαφέροντος και, συνεπής προς
το πνεύμα με το οποίο γράφτηκαν και εκδόθηκαν τα ΑΝΑΡΧΙΚΑ, σας χαρίζω ένα (1)
αντίτυπο του βιβλίου μου με τους φιλικούς χαιρετισμούς μου.

                                                                                                    με τιμή
                                                                                                 (υπογραφή)

 

Δεν υπάρχουν πια δάσκαλοι, οδηγητές, μεσσίες ...

Εκτός από τα ενδιαφέροντα γράμματα που μου έχουν στείλει κατά καιρούς διάφοροι σημαντικοί άνθρωποι της λογοτεχνίας μας, υπάρχουν στα αρχεία μου και τα γράμματα που έχω γράψει εγώ σε παλιούς και νέους ποιητές και πεζογράφους, γνωστούς και άγνωστους, φίλους και όχι και τόσο φίλους. Βρήκα λοιπόν και παραθέτω εδώ ένα γράμμα που είχα γράψει πριν 23 χρόνια σε έναν νέο ποιητή, χωρίς δυστυχώς να έχω σημειώσει το επίθετό του. Αυτό το γράμμα θα μπορούσα να το είχα γράψει και τώρα, θα μπορούσα να το είχα απευθύνει σε κάθε «πολλά υποσχόμενο» Δημήτρη ή Δήμητρα που εμφανίζεται στην ελληνική ποίηση.


                                                                                                                 6.10.90

Αγαπητέ μου Δημήτρη,

Θα το θεωρούσα εντελώς γελοίο να σου δώσω συμβουλές και υποδείξεις. Τώρα πια. Δεν δικαιούμαι παρά να εκφράσω μια καθαρά προσωπική γνώμη και τίποτα παραπάνω.

Σίγουρα στην ποίησή σου υπάρχουν ψήγματα, ίσως και φλέβες χρυσού. Το μέλλον σου ανήκει. Δεν μένει παρά να ορισθεί τι σημαίνει αυτό. Είσαι καλός, μπορείς να γίνεις καλύτερος, εσύ ο ίδιος θα διαλέξεις τον δρόμο σου, φυσικά με ιδρώτα και αίμα, τον δρόμο που οδηγεί τελικά στο κοινό για όλους μας βάραθρο.

Σε μια χώρα και μια εποχή που η διάκριση και η επιτυχία συχνά αποτελεί πιστοποιητικό οσφυοκαμψίας,νομιμοφροσύνης και αναξιότητας, τι άλλο μπορώ να οσυ πω, Δημήτρη; Να σκαλίζεις τους στίχους σου στους τοίχους της προσωπικής σου σπηλιάς;

Δεν υπάρχουν πια δάσκαλοι, οδηγητές, μεσσίες, ούτε καν ζεστό κοπάδι να μας παρηγορήσει. Υπάρχει ο πόνος και η μοναξιά, ελάχιστοι πολύτιμοι σύντροφοι, κάποιες αχτίδες ευφροσύνης και το λίγο ή το πολύ που κουβαλάει ο καθένας μας στη ψυχή του.

Λογάριασε λοιπόν τις δυνάμεις σου και χάραξε την προσωρινή τροχιά σου. Δέξου, ακόμη, τον χαιρετισμό και την αγάπη κάποιου που καταλαβαίνει.

                                                                                                    Τόλης Νικηφόρου